Gerçeklik, felsefenin temel konuları arasında yer alır. Her birimiz dünyayı kendi penceremizden görür ve gerçeğin kendi görüşümüz olduğuna inanırız. Ancak bu durum çoğu zaman farklı bakışaçıların çatışmasına yol açar. Yüzleşme anı geldiğinde ise dizi ve filmlerde sıklıkla duyduğumuz o unutulmaz replik akla gelir: “Göründüğü gibi değil!”
Gerçekten de, göründüğü gibi olmayan ve hatta çoğu zaman görünmeyen en büyük olgulardan biri sorun algısıdır. Bir problemi ele alış biçimimiz, çözüm yolunu doğrudan etkiler. Sorunu yanlış veya eksik algılamak, çözüm üretmek yerine yeni sorunlar doğurabilir. Tarih, bu tür yanlış analizlerin dramatik sonuçlarıyla doludur.
Bu duruma en çarpıcı örneklerden biri, Çin’in Komünist Lideri Mao Zedong’un “Büyük Tarım Toplumu” projesidir. Gerçek sorunu etkili bir şekilde analiz etmeden harekete geçen proje ekipleri gibi Mao da hedefe sımsıkı sarılır ve 1958’de Dört Haşere Kampanyasını başlatır.
Tırpanlanması gereken “tarım düşmanları” belirlenmiştir:
- Serçeler (tahıl tanelerini yediği için)
- Sivrisinekler (sıtma yaydıkları için)
- Sinekler (hastalıkları bulaştırdıkları için)
- Fareler (mahsullere zarar verdikleri için)
Ancak kampanyanın en sert darbeyi vurduğu grup serçeler olur. 1958’de milyonlarca insan seferber edilerek serçeler toplu halde avlanır, yuvaları bozulur ve nesilleri neredeyse tükenir. Serçeleri korkutmak için on binlerce korkuluk ve kırmızı bayrak dikilir, vatandaşlara atış eğitimleri verilir ve en çok serçe öldürenlere ödüller dağıtılır. Ancak büyük bir hata yapılmıştır:
Serçeler yalnızca tahıl değil, aynı zamanda tarım zararlısı böcekleri de yemektedir. Serçelerin yok edilmesi, çekirge istilasına yol açar ve böcek popülasyonundaki patlama sonucu mahsuller yok olur. Bunun sonucu olarak, 1959-1961 arasında Büyük Çin Kıtlığı yaşanır ve yaklaşık 30 milyon insan açlıktan hayatını kaybeder.
1960 yılında bilim insanları Mao’ya serçelerin aslında ekosistem için kritik bir rol oynadığını anlatınca, serçeler “düşman” listesinden çıkarılır (Bilim insanlarına en başta danışılsa bu sorunlar belki de hiç yaşanmayacaktı.). Ancak doğaya verilen zarar geri döndürülemezdir. Serçelerin yeniden çoğalması uzun yıllar alır ve bu süreçte milyonlarca insan açlıktan ölmüştür.
Bu başarısız tarım politikası, büyük bir ders barındırıyor: Gerçek sorun göründüğü gibi değildi. Mao, projenin lojistiğine büyük önem vermişti; atış eğitimleri, korkuluklar, bayraklar ve ödüller düşünülmüştü. Ancak en kritik nokta olan sorun analizi ihmal edilmişti.
Sonuç olarak, bir projenin organizasyonu ve görünür başarısı kadar, doğru problem tespiti de kritik öneme sahiptir. Kök nedenler anlaşılmadan hedef belirlemek, yanlış bir merdivene tırmanmak gibidir—ve bu merdiven, sonunda bizi yere çakabilir.