Okuma Süresi: 4 dk

Her işletme çok kar elde etmek, kök salmak ve nesilden nesile aktarılarak zamana meydan okumak ister. Araziler alınır, fabrikalar yükselir, makineler kurulur ama bir türlü “akış” sağlanamaz. Kurumsal kaynak planlama (ERP) yazılımlarından dünyada yaygın kullanılanlarına da yatırım yapılır ancak çoğu durumda sürdürülebilir bir ilerleme kaydedilemez. Sanayi devriminden sonra artan bir hızla işletme başarısı üzerine yöntemler geliştirilmiş ve yöneticilere rehber olacak şekilde sunulmuştur. Neredeyse asgari ücretle “mühendis” çalıştıracak kadar nitelikli işgücü arzının olduğu bir ortamda, neden hala işletmelerin çok azı başarılı olur?

Gözlemlerim ve vaka analizlerinden çıkarımlarım sonucunda “işletme kültürü” nün işletme başarısındaki payının önemli derecede yüksek olduğunu fark ettim. Öyle ki işletme kültürü elverişli değil ise yapılan yatırımların tamamı çöp olabiliyor. Başarıya giden yolda öncelikle irdelenmesi gereken bu kavramı nasıl tanımlayabiliriz? “İşletme” ve “kültür” kelimeleri birlikte ne anlama gelmektedir?  

Latince “cultura” kelimesi, inşa etmek, işlemek, süslemek, bakmak anlamlarına gelen “colere” kelimesinden türetilmiştir (Oxford Languages, 2023). Fransızcada kazandığı ”yüksek genel bilgi” manası ile “Kültür” kelimesi Türkçeye girmiştir. Geniş anlamda kültür; “tarihsel, toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada, sonraki nesillere iletmede kullanılan, insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü” olarak tanımlanmaktadır (TDK, 2023). Bu tanımdan yola çıkarak kültürün toplumsal yönünü anlayabiliyoruz. 

İşletmeler; girişimcisi, çalışanları, müşterileri ve iş ortakları ile kendi çerçevelerinde topluluk olarak faaliyet gösterirler. Her ne kadar bazılarını “kültürsüz” olarak nitelesek de her topluluğun mutlaka bir kültürünün olabileceğini söyleyebiliriz. Çalışanlar arasındaki ilişkiler, davranışlar, iş yapma biçimleri, paylaşılan inanç, norm ve değerler işletme kültürünü oluşturur (Şişman ve Turan, 2005). Çalışanlar, tedarikçiler ve müşteriler işletme kültürün birer parçasıdır. 

Parçası olduğumuz işletmenin kültürü hakkında nasıl bilgi sahibi olabiliriz? 

İşletme kültürünün temelini “değerler” oluşturur. Bu değerlere baktığımızda; işletmenin hangi ilkeleri ve etik kuralları benimsediğini görebiliriz. İşletmelerin benimsediği değerlere nasıl ulaşırız? İnternet sayfalarında ya da faaliyet raporlarında belirtilen yazılı değerlere güvenebilir miyiz? Aşağıdaki sorular İşletme değerlerini anlamaya yardımcı olabilir: 

• İşletme, başta yöneticileri ve çalışanlarının dürüst, etik ve adaletli bir şekilde davranmasını teşvik ediyor mu?

• Müşteri ihtiyaçlarına ve memnuniyet düzeylerini en üst seviyeye çıkarmaya odaklanıyor mu?

• Çalışanlarının haklarına saygı gösteriyor mu? Çalışanlar arasında adaleti sağlayabiliyor mu?

• İnovasyonu, yenilikçi fikirleri ve katma değer üretmeyi teşvik ediyor mu? Çalışanlarına yenilik ortaya koymaları için gerekli alanı açıyor mu?

• İşletme, doğal kaynakların korunmasını, toplumun iyiliğini, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını önemsiyor mu?

• İşletme açık iletişim ortamını sağlıyor mu? Bütün çalışanlar düşüncelerini rahatça paylaşabiliyor mu?

Bu sorulara yanıt bulabilmek için işletme yönetiminde etkili kişilerin beyanlarına ve işletme kültürü içinde yer alan tüm kişilerin davranışlarına bakılabilir. Söz ve davranışlarda uyum görülen hususlara göre işletme kültürü hakkında görüş sahibi olunabilir.

Uygulama ile desteklendiği durumlarda; “Bizde herkesin fikri önemlidir.” şeklinde bir cümlenin kurulduğu işletmenin “açık iletişimin” benimsendiği; “Çalışanlarımız bizim en büyük varlığımızdır.” cümlesinin kurulduğu işletmenin ise “insan odaklı” bir yaklaşıma sahip kültüre sahip olunduğu düşünebiliriz. “Hatalar yapılabilir, ancak öğrenmeliyiz.” cümlesinin içtenlikle kullanıldığı işletmelerin de “öğrenen işletme” hedefiyle ilerlediğini söyleyebiliriz.

İşletme kültürü, bir şirketin başarısı üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Uygun bir işletme kültürü olduğunda, çalışanlar işlerine dört elle sarılırlar. Böyle bir kültürde; işletme itibarı artarken başarının sürdürülebilirliği de sağlanmış olur. İyi bir işletme kültürü oluşturmak ve sürdürmek; işletme yönetiminde etkili kişiler tarafından öncelikli bir görev olarak kabul edilmelidir.

Şişman M. ve Turan, S. (2005). Eğitim ve okul yönetimi. İçinde Y. Özden, (Ed.). Eğitim ve okul yöneticiliği el kitabı (ss. 99-146). Ankara: PegemA Yayıncılık.