Son yıllarda “reset (yeniden başlat)” denildiğinde akla genellikle ekonomiler, kurumlar veya küresel sistemler geliyor. Oysa çok daha derin ve sessiz bir resetin eşiğinde olabiliriz: İnsan zihninin reseti.

Yaklaşık 2.600 yıl önce, bugünkü Türkiye sınırları içinde yer alan Milet’te yaşayan Thales ve onu takip eden düşünürler, dünyayı mitlerle değil akılla açıklamaya çalıştılar. İnsanlık tarihinde ilk kez “Neden?” sorusu sistematik biçimde sorulmaya başlandı. Bilim henüz yoktu; fizik, kimya ve biyoloji ayrı disiplinler halinde ortaya çıkmamıştı. Hepsinin adı felsefeydi. Bilim, felsefenin içinden doğdu.

Yüzyıllar boyunca insanlık düşünerek ilerledi. Sorguladı, deney yaptı, yanlışlarını düzeltti ve medeniyetler kurdu. Bugün ise yeni bir dönemin içindeyiz. Yapay zekâ sayesinde bilgiye ulaşmak, rapor hazırlamak, analiz yapmak ve hatta değerlendirme yapmak artık saniyeler içinde mümkün hale geldi.

Ancak burada gözden kaçan önemli bir tehlike var.

Eskiden insanlar bilgiye ulaşmakta zorlanıyordu. Şimdi ise düşünmeye ihtiyaç duymadan bilgiye ulaşabiliyorlar.

Bir raporu okumak yerine yapay zekâya özetletiyoruz. O özeti tekrar yapay zekâya yorumlatıyoruz. Ardından çıkan sonucu karar olarak kullanıyoruz. Üreten yapay zekâ, değerlendiren yapay zekâ, öneren yapay zekâ…

Peki insan nerede?

Yapay zekâ çok büyük veri kümelerinden hareket ederek en olası cevabı üretir. Ancak tarihteki büyük sıçramalar çoğunluğun düşündüğünü tekrarlayanlardan değil, mevcut düşünceyi sorgulayanlardan geldi. Sokrates, Aristoteles, Newton ve Einstein’ın ortak noktası daha fazla bilgiye sahip olmaları değil, farklı sorular sormalarıydı.

Bu nedenle geleceğin en değerli becerisi teknoloji kullanmak olmayabilir. Çünkü teknoloji giderek herkesin erişebildiği bir araç haline geliyor. Asıl değerli olacak olan, düşünmek, sorgulamak, anlamlandırmak ve doğru soruları sorabilmek olacak.

Belki de insanlık yeni bir çağa değil, eski bir gücüne geri dönüyor.

Belki de önümüzdeki yılların en büyük ihtiyacı daha fazla veri değil, daha fazla felsefe olacak.

Ve belki de insanlığın gerçek reseti, yeniden düşünmeyi öğrenmesiyle başlayacak.