Okuma Süresi: 3 dk

Neden çok sık iş değiştiriyoruz? İşler rutine düştüğünde iş değiştirmek tek çare midir? İşimizde ne kadar kontrol sahibiyiz? İş ilişkilerimizi şekillendirme becerimiz ne düzeyde? İşimiz anlamını yitirdiğinde ne yapmalıyız? Bu sorulara cevap aradığım dönemde doktora eğitimimde sonlara geliyordum. Yerli ve yabancı çalışmaları incelediğimde ülkemizde yalnızca bir araştırmada incelenmiş bir kavram dikkatimi çekmişti: Job Crafting.

Kavramın Türkçe’deki tam karşılığı konusunda henüz tam bir anlaşma sağlanmış gibi görülmüyor. Ancak tez çalışmamızda “İş Becerikliliği” ifadesinin “job crating” kavramını nispeten daha iyi açıkladığını düşündük. Bugün (4 Nisan 2023) itibariyle YÖK Tez havuzunda tez adında “Job Crafting” yer alan toplam 38 adet çalışmanın 24 ünde bu kavramın tercih edilmiş olması o zaman almış olduğumuz kararı destekler nitelikte görünüyor. Yine de kavrama odaklanmak isteyenler “İş Biçimlendirme”, “İş Zanaatkarlığı”, “İş Şekillendirme”, “Bireysel İş Yapılandırma”, “İş Uyumlulaştırma” kavramları ile araştırmalarında derinleşebilirler. 

Türkçe çalışmalarda ilgi görmeye başlayan “İş Becerikliği” nedir?

İş becerikliliği; çalışanların işlerini şekillendirmeye yönelik görevlerinde veya ilişkisel sınırlarında yaptıkları fiziksel ve zihinsel değişiklikler şeklinde ifade edilmektedir (Wrzesniewski ve Dutton, 2001). İş becerikliliği; görev becerikliliği, ilişkisel beceriklilik ve bilişsel beceriklilik boyutlarıyla da açıklanabilmektedir. Bu boyutlara birer örnek verdiğimizde daha açıklayıcı olacağını düşünüyorum. 

Görev Becerikliliği: Konakladığımız otelin kat görevlisinin odamızda bulunan saksı çiçeklerini ve tabloları günlük olarak değiştirdiğini düşünelim. Bu davranışının altında konaklama süresince müşterilerine farklı ortam seçenekleri sunarak aynı odada “deneyim zenginleştirmesi” sağladığını görebiliyoruz. Görev tanımında olmamasına karşın, kendi isteği ile ortaya koyduğu davranış; onu diğer kat görevlileri arasında farklı kılmakta ve öne çıkarmaktadır. Bu durum otel yönetimi açısından da olumlu karşılanmakta ve müşterilerinin tekrarlı ziyaret ve çevrelerine tavsiye olasılıkları artmaktadır.

İlişkisel Beceriklilik: Otel örneğimize devam edelim ve bu defa da otel yöneticisinin oda tasarımı davranışına odaklanalım. Otel odalarının tasarımında; müşteri eğilimlerini anlama amacıyla kat görevlileri ile çay-kahve molalarında geliştirilen iletişim sayesinde ayrıntılara ulaşarak müşteri beklentilerini derinlemesine anlama davranışı; bu yöneticinin ilişki kurma becerisini göstermektedir. Elbette iş tanımı gereği kat görevlilerinden müşteri beklentilerini, rapor ya da toplantı tekniği ile alabilirdi. Ancak bu tür bilgiler genelde çok fazla fark yaratacak bilgi sağlamamaktadır. Bu örnekte yöneticinin ilişkisel becerikliliği; iş tanımı gereği olmayan, çay-kahve molalarında çalışanları ile geliştirdiği samimi iletişimden kaynaklanmaktadır.  

Bilişsel beceriklilik: İlk iki örneğimizi otelden verdiğimiz için bu örneği de oradan vermek isterim. Bildiğimiz üzere ön büro görevlilerinin görev tanımlarında “turizm rehberliği” yer almamaktadır. Ancak müşterilerin konaklama süresince kendisine danıştıkları bir ön büro görevlisi; işine bir de “turizm rehberliği” anlamı yükleyebilir. Onlara görülmesi gereken yerler; yeme-içme konusunda öne çıkan mekanlar vb. konularda bilgi verebilir. Bu şekilde kendisine; müşterilere yol gösteren ve bulundukları şehirde konakladıkları sürece zamanlarını değerli kılan bir “kent elçisi” anlamı yükleyebilir. Bu şekilde işe “maaş karşılığı verilen emek” dışında anlamlar yükleme becerisi; çalışanı bulunduğu işte mutlu ettiği gibi işverene de müşteri memnuniyeti ve katma değerli işler olarak kazanım sağlamaktadır.

Bu durumda biz de kendimizi bu üç alt beceri konusunda sorgulayabiliriz. Mevcut işimde hangi görevleri kendi tarzıma ve kurum hedeflerine uygun değiştirirsem mutlu ve verimli olurum? Nasıl bir iletişim davranışı geliştirirsem işte geçirdiğim zamanın nasıl geçtiğini unutur ve performansımı artırırım? Rutine düşmüş ve artık sıkıcı hale gelmeye başlamış olan işleri neden yapıyorum? Bu işlerin katma değeri ve anlamı nedir? Nelere fayda sağlıyor ve nasıl bir katma değer üretiyorum?

İş stresi, zaman zaman işi bırakma düzeyine getirebilmektedir. Bu noktada çalışanlara iş becerisi kazandırmaya yönelik müdahaleler hem işletme hem de çalışanlar açısından kurtarıcı olabilir. 

Terk etmek her zaman bir seçenek; mücadele ise zor ama geliştirici bir tercihtir.

Wrzesniewski, A., ve Dutton, J. E. (2001). Crafting a job: Revisioning employees as active crafters of their work. Academy of Management Review, 26, 179-201.